Biblia Brzeska

Nazwa pochodzi od miejsca wydania; inne nazwy: Biblia Radziwiłłowska - od nazwiska fundatora i Biblia Pińczowska - od miejsca dokonania tłumaczenia - drugi (po katolickiej Biblii Leopolity) przekład całości Pisma Świętego na język polski, dokonany przez polskich kalwinów w 1563.

Jest to jednocześnie jeden z pierwszych na świecie nowożytnych przekładów całej Biblii z języków oryginalnych: hebrajskiego i greckiego (posiłkowano się także wersją łacińską). Wcześniej od Biblii Brzeskiej powstały np. Biblia Lutra (1534) czy Biblia genewska (1560).

Oryginał ma wymiary 255 na 401 mm, zawiera starannie wykonane drzeworyty na stronie tytułowej i w części starotestamentowej. Tekst jest drukowany dużymi gotyckimi czcionkami, a przypisy i objaśnienia (na brzegach i na dole stron) - drobniejszą czcionką.
Rozpoczyna się dedykacją dla króla Zygmunta II Augusta, która zawiera pochwałę studiowania Biblii, informacje o przekładzie, streszczenie, spis treści oraz tablicę, wskazującą jak czytać Biblię przez cały rok. Po raz pierwszy podaje numerację wersetów.
Napisana jest piękną XVI-wieczną polszczyzną o wysokim poziomie artystycznym i literackim. Język jej jest zwięzły, potoczysty i bogaty literacko (zastosowano nowatorską metodę oddawania sensu zdań, a nie tłumaczenia "słowo w słowo").

Krytyka tekstu Biblii Brzeskiej opierała się na fakcie, że do przekładu posłużono się również łacińską Wulgatą a także przekładem francuskim (stąd udział w tłumaczeniu Thenaudusa).

Historia
Zgodnie z zaleceniem Jana Kalwina, Biblia musiała być czytana w języku ojczystym. Z tego powodu również polscy protestanci potrzebowali własnego tłumaczenia Biblii. Nowy Testament wydany w 1552 przez Jana Seklucjana w Królewcu był niewystarczający. Mało dokładna (bo oparta na średniowiecznym przekładzie) była katolicka Biblia Leopolity (Szarffenbergów) z 1561.
Problemem nowego polskiego przekładu zajął się w 1557 ewangelicki synod małopolski we Włodzisławiu, gdzie powołano w tym celu specjalną komisję.

Na synodzie w Pińczowie - głównym ośrodku Reformacji polskiej, w roku 1559 wyznaczono jako tłumaczy wybitnych teologów: Grzegorza Orszaka, rektora szkoły pińczowskiej, Pierre Statorius'a z Thionville i Jean Thenaudus'a z Bourges we Francji. W 1560 r. dołączyli do nich: Jan Łaski, Jerzy Szoman, pastor-poeta Jakub Lubelczyk, Szymon Zacjusz, Andrzej Trzecieski, Marcin Krowicki, Grzegorz Pawełtach, Franciszek Stankar i inni. Po 3 latach (od 1557) ukończono przekład Pięcioksięgu, a po następnych 3 latach prace zakończono.
Prace nad przekładem od maja 1560 finansował książę Mikołaj Radziwiłł Czarny (koszt wyniósł około 3000 czerwonych złotych), a patronował im właściciel Pińczowa - Mikołaj Oleśnicki.
Wydrukowana w Brześciu Litewskim w nakładzie około 500 egzemplarzy przez Bernarda Wojewódkę 4 września 1563. Stała się podstawowym dziełem w zborach ewangelickich na terenie Wielkiego Księstwa i Korony (było wówczas 720 zborów, z tego 251 reformowanych i 64 braci czeskich). Nie wydano jej ponownie w całości; częściowe wznowienia wydano w 1564 w Brześciu (Psałterz), 1580 i 1593 w Wilnie (Nowy Testament) oraz 1585 w Toruniu (Ewangelie i Dzieje Apostolskie). Inne polskie tłumaczenia całości Biblii ukazały się dopiero znacznie później (ariańska Biblia Nieświeska Szymona Budnego w 1572 i katolicka Biblia Wujka w 1599).
Jednak syn fundatora Biblii Brzeskiej, konwertowany przez jezuitów na katolicyzm Mikołaj Krzysztof Radziwiłł (Sierotka), jako pokutę za "grzechy ojca-heretyka" postanowił wykupić i zniszczyć wszystkie egzemplarze Biblii Brzeskiej. Mimo wydania na ten cel ogromnej sumy 5000 czerwonych złotych, udało mu się zniszczyć nie wszystkie, ale większość biblii, które uroczyście spalił na rynku w Wilnie. Pozostałe egzemplarze zostały zniszczone w okresie kontrreformacji; ocalało zaledwie 20 do 40 sztuk.
W 1926 r. jeden egzemplarz przekazano do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie; inne (uszkodzone w różnym stopniu) obecnie znajdują się w muzeach lub bibliotekach uniwersyteckich (Archiwum Główne Akt Dawnych, Muzeum Ziemi Wieluńskiej (Dział Historii), Muzeum Podlaskie w Białymstoku (Biblioteka), Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego, Uniwersytet w Poznaniu, Ossolineum we Wrocławiu), Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie oraz w zbiorach kościelnych i prywatnych.

W 2003 r. Kalwin Publishing przy współpracy naszego wydawnictwa wydał uwspółcześnioną transkrypcję Biblii Brzeskiej.
Właśnie ta Biblia jest w naszej ofercie.
Cena 130 zł

 Zamówienia na nasze pozycje można składać:

- telefonicznie lub faksem pod numerem: (033) 811-73-44,
- listownie pod adresem: 43-300 Bielsko-Biała, skr. poczt. 411,
- przez e-mail:
sekretariat@kchds.pl

Zamówione pozycje wysyłamy za zaliczeniem pocztowym, lub po otrzymaniu potwierdzenia wpłaty na nasze konto:
PKO O/Bielsko-Biała 83 1020 1390 0000 6602 0023 1951
nazwa rachunku: Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego